علاء الدوله سمنانى
مقدمه 24
مصنفات فارسى ( فارسى )
از تاريخ تأليف رسالهء آداب السفرة اطلاعى نداريم ، در ما لا بد خواننده را به اينگونه ، به رسالهء مورد بحث حواله مىدهد : « و آداب پختن و سفره انداختن و دست شستن از آداب السفرة كه نوشتهايم برخواند و رعايت آن آداب البته بر خود واجب داند » « 16 » . سمنانى رسالهء مفصل ما لا بد منه فى الدين را پيش از 703 هجرى ساخته است « 17 » ، بنابراين مىبايست اين رسالهء كوتاه را پيشتر از آن تأليف كرده باشد . اما ايرادى كه بر اين نظر مترتب است ، اين است كه مؤلف در پايان آداب السفرة هم به ما لا بد ارجاع داده به اينسان : « هشتادم - بايد كه پاى چپ در آنجا ( متوضا ) نهاده ، تا آخره - چنان كه در ما لا بد منه فى الدين ذكر رفت - بجاى آرد » « 18 » . اين مشكل را كه در تاريخ تأليف دو اثر مذكور مشهود است چگونه مىتوان حل كرد ؟ تصور نگارنده اين است كه : مىشايد كه سمنانى نخست آداب السفرة را تأليف كرده و با فاصلهاى اندك به نوشتن ما لا بد اهتمام كرده باشد و در باب دوم آن ، كه از آداب خوردن و آشاميدن و سفره انداختن سخن داشته است ، براى آگاهى بيشتر به رساله مورد بحث ارجاع داده باشد ، و پس از تأليف ما لا بد و يا حين تأليف آن رساله ، مرورى بر آداب السفرة كرده باشد و چون موضوع رفتن به كنارآب ( متوضا ) و آداب آن را كه در رسالهء مذكور مختصر و بسيار فشرده يافته ، لازم دانسته است كه خواننده را به ما لا بد حواله دهد . به بيانى ديگر ، بسيار احتمال دارد كه آداب السفرة را پيشتر از ما لا بد ساخته باشد . اين احتمال را ضرورت موضوعى آداب السفرة و ما لا بد ، و نيز ساخت كوتاه و بسيار سادهء آداب السفرة بقياس با ساخت صورى و معنايى ما لا بد نيز تأييد مىكند . به هر حال ، اين رساله را به نادرست ، به امير سيد على همدانى نيز نسبت
--> ( 16 ) . ما لا بد منه فى الدين ، بند 139 ( 17 ) . به توضيحاتى كه دربارهء ما لا بد دادهام ، نگاه كنيد . ( 18 ) . آداب السفرة ، پايان بند 3